Tại sao các tập đoàn đa quốc gia bắt đầu đánh giá cả… bao bì của nhà cung cấp?

“Nếu cách đây mười năm, một nhà cung cấp được lựa chọn dựa trên ba tiêu chí là chất lượng, giá thành và thời gian giao hàng, thì ngày nay, một câu hỏi mới đang xuất hiện trong hầu hết các cuộc đánh giá nhà cung cấp của các tập đoàn toàn cầu: Bao bì của bạn được làm từ vật liệu gì?“

Đây không còn là câu hỏi mang tính kỹ thuật. Đằng sau nó là sự thay đổi sâu sắc trong tư duy quản trị của các doanh nghiệp lớn trên thế giới.

Trong nhiều thập kỷ, bao bì được xem là một khoản chi phí cần tối ưu. Nhiệm vụ của nó khá đơn giản: bảo vệ sản phẩm, hỗ trợ vận chuyển và đáp ứng yêu cầu về hình thức. Khi doanh nghiệp xây dựng chiến lược mua hàng, các tiêu chí được ưu tiên gần như không thay đổi: chất lượng ổn định, giá cạnh tranh, năng lực giao hàng và khả năng đáp ứng sản lượng.

Tuy nhiên, bối cảnh kinh doanh toàn cầu đã thay đổi nhanh chóng.

Biến đổi khí hậu, áp lực giảm phát thải khí nhà kính, các quy định mới của Liên minh châu Âu, yêu cầu minh bạch từ nhà đầu tư và kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng đang buộc doanh nghiệp phải nhìn lại toàn bộ chuỗi cung ứng của mình. Điều này khiến những yếu tố từng được xem là “phụ trợ”, trong đó có bao bì, trở thành một phần của chiến lược phát triển bền vững.

Bao bì không còn là “vật liệu đóng gói”

Đối với nhiều doanh nghiệp, bao bì chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng giá thành sản phẩm. Chính vì vậy, trong nhiều năm, việc lựa chọn bao bì thường được giao cho bộ phận mua hàng với mục tiêu tối ưu chi phí.

Nhưng ngày nay, các tập đoàn đa quốc gia không còn nhìn bao bì dưới góc độ đó.

Một chiếc hộp carton không chỉ tiêu thụ nguyên liệu. Nó còn gắn với lượng nước sử dụng trong sản xuất, năng lượng tiêu thụ, lượng khí nhà kính phát sinh, khả năng tái chế sau sử dụng và tác động đến toàn bộ vòng đời của sản phẩm.

Nói cách khác, bao bì đã trở thành một phần của “dấu chân môi trường” mà doanh nghiệp tạo ra.

Chính sự thay đổi trong cách nhìn này đã khiến bao bì trở thành một nội dung được đưa vào các chương trình đánh giá nhà cung cấp.

Điều gì đang thúc đẩy sự thay đổi?

Có ba động lực lớn đang làm thay đổi cách các tập đoàn lựa chọn nhà cung cấp.

Thứ nhất, áp lực từ thị trường và người tiêu dùng

Khách hàng ngày nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn quan tâm đến cách sản phẩm được tạo ra.

Một chiếc áo, một thiết bị điện tử hay một hộp thực phẩm đều có thể được đặt câu hỏi:

• Nguyên liệu có nguồn gốc từ đâu?
• Quá trình sản xuất phát thải bao nhiêu carbon?
• Bao bì có thể tái chế hay không?
• Doanh nghiệp có đang sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả?

Đặc biệt tại châu Âu, Bắc Mỹ và Nhật Bản, người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các thương hiệu có trách nhiệm với môi trường. Điều này buộc các tập đoàn phải kiểm soát chặt chẽ hơn toàn bộ chuỗi cung ứng, bao gồm cả những chi tiết tưởng chừng rất nhỏ như vật liệu bao bì.

Thứ hai, áp lực từ nhà đầu tư

Trong những năm gần đây, các quỹ đầu tư lớn trên thế giới không chỉ đánh giá doanh nghiệp thông qua doanh thu hay lợi nhuận.

Các yếu tố về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng được xem là chỉ báo quan trọng về khả năng phát triển bền vững và quản trị rủi ro.

Một doanh nghiệp có lượng phát thải lớn, sử dụng tài nguyên kém hiệu quả hoặc thiếu minh bạch trong chuỗi cung ứng có thể phải đối mặt với chi phí vốn cao hơn, rủi ro pháp lý lớn hơn và áp lực từ cổ đông.

Điều đó khiến các tập đoàn phải mở rộng phạm vi quản lý từ hoạt động nội bộ sang toàn bộ hệ sinh thái nhà cung cấp.

Thứ ba, áp lực từ chính sách và quy định

Nhiều quốc gia đã và đang ban hành các quy định mới liên quan đến phát thải carbon, trách nhiệm tái chế bao bì và kinh tế tuần hoàn.

Các chính sách như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định về bao bì và chất thải bao bì của Liên minh châu Âu (PPWR), hay trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đều cho thấy xu hướng chung: doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với tác động môi trường của sản phẩm trong suốt vòng đời.

Điều này đồng nghĩa với việc nhà cung cấp nguyên liệu và bao bì cũng phải chứng minh được các đặc tính môi trường của sản phẩm mà họ cung cấp.

Từ quản lý doanh nghiệp đến quản lý chuỗi cung ứng

Một thay đổi mang tính bước ngoặt trong ESG là sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý doanh nghiệp” sang “quản lý chuỗi giá trị“.

Trước đây, doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào việc giảm tiêu thụ điện, nước hoặc nhiên liệu trong phạm vi nhà máy của mình.

Ngày nay, nhiều tập đoàn nhận ra rằng phần lớn tác động môi trường lại nằm ngoài phạm vi đó — trong nguyên vật liệu đầu vào, hoạt động vận chuyển, logistics và bao bì.

Điều này giải thích vì sao các chương trình phát triển bền vững hiện nay không chỉ yêu cầu doanh nghiệp thay đổi, mà còn yêu cầu các nhà cung cấp cùng tham gia.

Một nhà cung cấp có dữ liệu minh bạch về vật liệu, có khả năng chứng minh vòng đời sản phẩm, có định hướng giảm phát thải và cải tiến liên tục sẽ có lợi thế rõ rệt so với những đơn vị chỉ cạnh tranh bằng giá.

Bao bì đang trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh

Có thể nói, ngành bao bì đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng.

Doanh nghiệp không còn chỉ tìm kiếm một loại bao bì có giá thấp nhất. Họ tìm kiếm một giải pháp giúp cân bằng giữa hiệu quả bảo vệ sản phẩm, hiệu quả logistics, khả năng tái chế, tác động môi trường và yêu cầu của khách hàng quốc tế.

Đó là lý do những khái niệm như dấu chân carbon của bao bì, đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA), kinh tế tuần hoàn, thiết kế hướng đến tái chế (Design for Recycling) hay Scope 3 ngày càng xuất hiện nhiều trong các cuộc trao đổi giữa doanh nghiệp và nhà cung cấp.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội.

Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào vật liệu, công nghệ và minh bạch dữ liệu sẽ có nhiều khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngược lại, nếu vẫn coi bao bì chỉ là một khoản chi phí cần cắt giảm, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ những yêu cầu mới đang hình thành từ các thị trường xuất khẩu.